زیرگذرِ زندگی: خرافات و زندگی پرآفات | 35. معنای زندگی ,

زیرگذرِ زندگی: خرافات و زندگی پرآفات

خرافات و زندگی پرآفات

سید محسن موسوی آملی

عزیزان همراه و دوستدار حدیث زندگی، سلام. از این که یک بار دیگر گذرتان به گذر زندگی افتاده و زیر گذر ما، توقفی کرده و پای حرف ما نشسته اید، دو صد سپاس.

زندگی، رود جاری لحظه‌ها در بستر عمر انسان است و انسان سوار بر آرزوها با دو پاروی علم و عمل، به سوی هدف خود در حرکت است و این حرکتِ معنادار است که به حرکتِ زندگی معنا می‌بخشد. امّا عزیزان! توجه داشته باشید که انسان، در طی مسیر زندگی، دچار خطرات و انحرافاتی می‌شود که حرکت او را کُند می‌کند و گاه او را از حرکت باز می‌دارد. شاید هم بازگشت به عقب و سیر قهقرایی را نوعی حرکت درست بداند یا این که با ناآگاهی و خودرایی، اسباب غرق شدن خود را فراهم کند.

یکی از آن خطرهایی که زندگی را تهدید می‌کند و بر خلاف ظاهر آراسته‌اش در زیر نقاب دورویی، چهره‌ای بس زشت دارد، خرافه است. خرافه، همچون مار خوش خط و خالی است که سم کشنده در درون دارد و هدفش تغییر معنای زندگی یا فرو ریزاندن بنیان زندگی است.

خرافات! آری! خرافات، آن چیزهایی هستند که زندگی انسان را پر از آفات و دردسر می‌کنند و معنای دیگر گونه به زندگی می‌دهند. برای بهتر فهمیدن معنای خرافات و آثار آن در زندگی، پیش از هر چیز باید با پیشینه این کلمه و کاربردهای آن آشنا شویم.

خرافات، جمع خرافه و در اصل به معنای حکایت‌های شب است؛ امّا در تداول فارسی‌زبانان، به سخنان نامربوط و پریشان که خوشایند باشد و به کلام باطل و بی‌اساس گفته می‌شود. مؤلّفه اصلی خرافات نزد لغت‌دانان چنین است: 1.سخن بی‌پایه و اساس، 2.خوشایندی انسان نزد آنان، 3.آفت‌زایی و نتیجه باطل آن.

حکیم ناصر خسرو در این باره سروده است:

از او مشنو سخن‌های خرافات

کز آن اید تو را در آخر آفات

گر چه قلمرو حرکتی خرافه‌ها محدود به دین و عقاید دینی نیست، امّا خرافات، در عقاید و مراسم‌های دینی، بیشتر رخ می‌دهند. از این رو، خرافه دینی، گفتار یا کرداری است به ظاهر دینی که بر مبنای عقل و منطق استوار نبوده و با موازین شرع سازگار نباشد. به طور خلاصه، آنچه که در میزان عقل و وحی مردود شمرده شود، خرافه است.

در آموزه‌های قرآن و حدیث، با خرافه، به شدّت برخورد شده و شریعت، مسلمانان آگاه و بصیر را به مبارزه با این امر موهوم، فرا خوانده است.

وجود خرافه و اعتقاد به آن، منحصر به جامعه ما نیست. در همه کشورها و در همه ایین‌ها و دین‌ها، خرافه، با شدّت و ضعف آن وجود دارد؛ امّا آنچه مسلّم است، هر چه بهره انسان‌ها از دانش و بینشْ کمتر باشد، به همان نسبت، از واقعیت‌ها دور می‌شود و دل در گرو امور غیر واقعی و خرافات می‌نهد. متأسّفانه در جامعه ما دو شیوه برخورد نادرست نسبت به خرافات وجود دارد. یکی، ورود گزاره‌ها و اعتقادات بی‌پایه با عنوان‌های فریبنده و دل‌خوش‌کننده به قلمرو امور حقیقی و دینی است که بسیار خطرناک و آسیب زننده است. همچنین موجب بی‌اعتمادی دین‌گرایان به اصل دین و دیگر گزاره‌های درست دینی می‌شود. دوم، نحوه برخورد و مبارزه با خرافات است که عدّه‌ای با نام آگاهی نسبت به خرافات و قصد مبارزه با آنها، با بسیاری از اعتقادات و رسوم دینی، تحت این عنوان به مبارزه بر می‌خیزند.

مثال این دو دسته، مانند شخصی است که لبه دیوار بامی ایستاده بود و با فردی دیگر به صحبت مشغول بود. به او گفتند: لب بام نَایست، می‌اُفتی، کمی عقب برو! آن قدر عقب عقب رفت که از آن طرف بام افتاد. در موضوع خرافات نیز عدّه‌ای با خرافه‌سازی و خرافه‌پرستی، از این طرف بام و عدّه‌ای با مبارزه با تعالیم دینی تحت عنوان خرافه، از آن طرف بام می‌افتند. این هر دو شیوه برخورد با خرافه‌ها، انسان را از حقیقت‌ها دور می‌سازند و وارد به عالم خیالات و اوهام می‌کنند.

اعتقاد به خرافه‌ها و عقیده‌های بی‌ریشه و اساس، تأثیرات مخرّبی را بر زندگی انسان بر جای می‌گذارد. چه زندگی‌هایی بر اساس عقیده‌مندی به یک خرافه، دچار بحران شده و چه پیوندها که با اعتماد به یک مطلب بی‌پایه، از هم گسیخته شده است.

در حقیقت، اعتقاد به خرافات در زندگی، مثل آویزان شدن به ریسمانی پوسیده، در چاهی تاریک و عمیق است یا برای رضایت و رسیدن به معشوق خیالی، در پی مار افعی گشتن!

خوب است بدانیم که زیان پاره‌ای از اعتقادات خرافی، فقط به شخص دارنده آن عقیده باز می‌گردد؛ ولی بعضی خرافه‌ها، خانواده، بستگان، دوستان و گاه طیف وسیعی از مردم را متوجه خود می‌کند و آفت‌های غیر قابل جبرانی به بار می‌آورد. نمونه‌ای از آن را در زندگی مظفّرالدین شاه قاجار به مرور می‌نشینیم:

پس از قتل ناصرالدین شاه قاجار در پنجاهمین سالگرد سلطنت او(17 ذیقعده 1313 ق) توسط میرزا رضای کرمانی در حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، نوبت حکومت بر مردم ایران، به مظفّرالدین، فرزند شاه مقتول رسید. مظفّرالدینِ چهل ساله که در تبریز ساکن بوده و بیش از بیست سال تحت تعلیمات خاصّه، مشق سلطنت می‌کرده، پس از دریافت خبر کشته شدن شاه، اختیارات تام کشور را به صدر اعظم، امین السلطان تفویض می‌کند؛ امّا برخلاف ذائقه شاهنشاهی و حکومتداری، میل زیادی به مراسم تاج‌گذاری و نشستن بر تخت سلطنت از او دیده نمی‌شود. عامّه مردم که درایت امین السلطان را در جلوگیری از هرج و مرج پس از قتل شاه دیده بودند، آن را به حساب شاه جدید می‌گذارند و شدیداً انتظار ورود او را دارند و تصوّر می‌کنند که این مرد، همین که وارد شود و بر تخت بنشیند، ایران را بهشت برین خواهد کرد؛ ولی خواص ـ که با اخلاق مظفّر الدین شاه آشنا بودند ـ‌، با شنیدن این بیانات، پوزخندی می‌زدند و چیزی نمی‌گفتند. در هر حال، شاه از تبریز حرکت نمی‌کرد و این همه تأخیر برای چه بود؟ آن روزها کسی نمی‌دانست؛ ولی بعدها که مردم، با اخلاق خرافات‌پسند وی آشنا شدند، معلوم شد که اعلا حضرت همایون شاهنشاه، به مناسبت نحوست عدد سیزده، نمی‌خواهد در این سال، بر تخت بنشیند. مخصوصاً این که آن سال، سیزده دوآتشه بود؛ یعنی سال 1313! و این همه تأخیر برای آن است که ماه محرم فرا برسد و عذری برای تأخیر تاج‌گذاری پیدا شود. از این رو، روز 24 ذیحجه 1313، وارد پایتخت شد و در ربیع الأوّل 1314، تاج‌گذاری کرد. ملاحظه می‌فرمایید که چگونه شخصی که باید زمام امور یک ملت و مملکت را به دست گیرد، به خاطر اعتقاد به یک خرافه، بیش از یک سال، از قبول رسمی مسئولیتش و انجام دادن وظایفش طفره می‌رود.

بدا به حال ملتی که این چنین کسانی، زمامدار امور ایشان باشند! و بدا به حال ملّتی که حاکمان جامعه‌اش، سرنوشت مردم را با قلم خرافات رقم بزنند!

سال هفتم ، شماره دوم ، صفحه 42 ، ویژه معنای زندگی


ارسال شده توسط: والـه
نوشته های پیشین


صفحات: 1 2 3 4
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic